بلوت زار(بلوط زار) آبدانان-شعر و عکس و..

--------------

pizele — Sat, 10 Oct 2009 19:19:18 GMT

دیاکو

pizele — Sun, 04 Oct 2009 01:18:18 GMT

دیاکو، پادشاه نامدار و بنیانگذار دولت ماد:

" ایران را پرورانده و ساختم تا پناهگاه آزادگان باشد "

دیاکو، شاه ماد، اولین پادشاهی است که یک سلطنت سراسری را در ایران تشکیل داد و ایران را به عنوان یک قدرت مهم جهان آن زمان مطرح کرد. مردم ایران ( ماد، پارس و پارت ) او را به پادشاهی برگزیدند.

دولت ماد یکی از سه تیره آریایی ( ماد، پارس و پارت ) فلات ایران است در سال ۱۳۳۲ پیش از تاریخ خورشیدی بود . مردم ایران او را به پادشاهی برگزیدند. شاهنشاه دیاکو همدان ( هگمتانه‌ ) را به پایتختی خود برگزید و در آن بر روی تپه‌ای، هفت دژ تو در تو ساخت و هر یک را به رنگ ویژه‌ای در آورد.دیاکو ۵۳ سال بر ایران فرمانروایی کرد. او توانست اتحادی تاریخی بین تیره های مختلف نژاد آریایی ایجاد نماید .

دیاکو ابتدا توانست 7 طایفه قوم ماد را با هم متحد کند ، وی سپس به عنوان رهبر و قاضی آن 7 طایفه انتخاب شد که این مساله در سال 701 قبل از میلاد مسیح اتفاق افتاد. پس از 7 سال رهبری در بین این 7 طایفه، وی از طرف مادها ، پارسها و پارتها به عنوان پادشاه ایران انتخاب شد و تا سال 656 قبل از میلاد مسیح حکومت کرد. ماجراهای به قدرت رسیدن دیاکو در کتاب تاریخ هرودوت آمده است. دیاکو پسر کیاکسار (کسی که می‌تواند خوب نشانه‌گیری کند) و کیاکسار نام پدرش دیاکو را بر فرزند گذاشته بود .

فرهاد پسر دیاکو و دومین پادشاه ایران بود و بین سالهای 665 قبل از میلاد تا 633 قبل از میلاد حکومت کرد. مانند پدرش ، فرهاد هم جنگ بر علیه آشوریان را آغاز کرد اما متاسفانه شکست خورد ، به دست آشور بنی پال افتاد و به دست او کشته شد. جانشین فرهاد ، کیاکسار نام داشت او ارتش ماد را تجدید سازمان و نوسازی کرد و با نَبوپَلَّسَر شاه بابل متحد شد کیاکسار در جوانی، شکست پدرش، فرهاد را در برابر آشوری ها دیده بود و از آن درس عبرتی آموخته بود. او فهمید که برای مقابله در برابر آشوریان، می بایست نیروی نظامی مجهزی تشکیل دهد. زیرا سربازانی که رؤسای زمین دار جمع آوری می کنند، هرگز از عهده ی سپاه منظم بر نمی آیند. از این رو، بر آن شد که سپاهی رزمی، مانند آشور، بنا کند. این نیرو، مجهز به تیر و کمان و شمشیر و سواره نظام ماهر بود.

کیاکسار با این نیروی نظامی، به سوی نینوا حرکت کرده، آن شهر را محاصره کرد. اما پس از مدتی، به او خبر رسید که سکاها، به ایران هجوم آورده اند. او دست از محاصره برداشت و به مقابله با آنان شتافت. کیاکسار ، در شمال دریاچه ی ارومیه، نبردی سخت با آنان کرد و از آنان شکست خورد. سکاها، 28 سال بر سرزمین ماد تسلط یافتند و کیاکسار، در این مدت، مطیع آنان بود. سکاها، شهر سقز را بنا کردند و آن شهر را پایتخت خود قرار دادند.

با گذشت زمان ، کیاکسار ، تصمیم به بیرون راندن سکاها گرفت. او، فرمانده ی سکاها و سردارانش را به یک میهمانی دعوت کرد و همه ی آنان را یکجا مسموم کرد. سپس، لشکریان سکاها را از سرزمین ایران بیرون راند.

چون از این جهت، آسودگی خاطر فراهم شد، کیاکسار برای بار دوم، تصمیم به نابودی آشوریان گرفت. او و نبوپلسر توانستند با همیاری، امپراتوری آشور را درهم‌شکسته و پایتخت آن یعنی شهر نینوا را در ۶۱۲ پ.م فتح کنند. ساراگوس، چون در برابر ایرانیان و بابلي ها، تاب مقاومت نیاورد، خود و خانواده اش را در آتش، سوزاند. سپس، شهر نینوا، با خاک یکسان شد و دنیا از جنایات دولت ستمگر آشور، رهایی یافت.

پس از این پیروزی ، ایرانیها میان رودان ( بین النهرین) ، ارمنستان و بخشهایی از آسیای صغیر و بخش شرقی رود قزل ایرماق را نیز ضمیمه امپراطوری خود کردند. در این شرایط رود قزل ایرماق به عنوان مرز بین امپراطوری قدرتمند ایران و سرزمین لیدیه شد. جنگ معروف بین ایرانی ها و لیدی ها که با نام جنگ قزل ایرماق معروف است ، در 28 ماه می 585 قبل از میلاد مسیح ، به دلیل کسوف ناگهانی پایان یافت.

کیاکسار پس از این که جنگ با پیروزی پسرش ، آستیاگ به پایان رسید از دنیا رفت. آستیاگ مرزهای ایران را تا اروپا گسترش داد او پدربزرگ مادری کوروش هخامنشی بود.

بیهوده گان

pizele — Wed, 12 Aug 2009 03:58:18 GMT

با آنان کاری نیست مرا

که آفتاب را از آنِ خود می دانند

[نهایت حماقت در اوج ناباوری!]

بگذار بخندند بر من!

هرزه گان و مقدسان

پاکان و بیهوده گان

و نیز روسپیان پُرشرم!!

بگذار تا بخندند!

با آنان هیچ کاری نیست.

خود را بیشتر از هیچکس نمی دانستم

جُز بوزینه های وحشی

جُز فراوان خوب ها!!

و گرنه در خویشتنِ خویش،

شک می کردم.

بگذار تا بخندند بر من!

من خود از روز ازل،

خندان بودم و رقصان

اما دیگرگونه و

فراتر از پاکان

بگذار تا بخندند بر من!

***

بهار

pizele — Sat, 18 Jul 2009 23:55:18 GMT

بوته ی " که مه Kemi " –

طبیعت "دینارکوه آبدانان"

دینارکوێ - ئابدانان Dînarkö-Abdanan

تصاویر: قدرت صیدی نژاد -

۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۸

در آغوش سبزه

pizele — Wed, 06 May 2009 04:14:18 GMT

..................

........................

بگذار دلم آرامش خود را باز شناسد!

و در آغوش سبزه بخوابد.

...................

.............

* تصاوير: قدرت صيدي ن‍ژاد - سوم اردیبهشت امسال، دینارکوه آبدانان-

منطقه ی "چه سێوزی دینارکوه"

( Dînarkö – Çeséwzî )

آبدانان – دینارکوه Abdanan - Dînarkö

ریشه دمکراسی در کوردستان(کُردستان)

pizele — Sun, 19 Apr 2009 01:08:18 GMT

ریشه دمکراسی در کوردستان(کُردستان)

پنج هزار سال قبل در سرزمینی که امروزه کُردستان نامیده می شود ، مردمی زندگی می کردند که چندین قبیله را تشکیل می دادند وبه علل مختلف از جمله : محدودیتهای جغرافیایی و وقوع جنگها ، این قبیله ها قسمتهای مختلفی را به خود اختصاص داده بودند و هر قبیله در محدوده ی معینی زندگی می کرد که از جمله این مکانها دامنه ها و اطراف رشته کوه زاگرس بود که اقوام مختلفی از جمله : لولویی ، کاسیتی و هورائی در اطراف این رشته کوه بسر می بردند. مورخ یونانی هرودوت به اقوام بوس ، پاراتاین ، ستراوچاتا ، آریزانتی ، بودی و ماگی به عنوان بخشی از قبایلی که به مادها شهرت یافته بودند ، اشاره می کند. بعدها مادها توانستند بر همه ی منطقه مسلط شوند . قبیله ی دیگری نیز در آن منطقه حضور داشتند که به کوتی (گوتی ) مشهور بودند ، این قبیله به علت داشتن قدرت زیاد ؛ توانستند با موفقیت حدود صد سال حکومت کنند . طبق لوح گلی سومری که مربوط به هزاره ی سوم قبل از میلاد است ؛ این قوم (گوتی ها ) احتمالا" در سرزمین کاردا زندگی می کرده اند . الکساندر بزرگ از این مردم به عنوان کاردوک نام می برد ، پلینی می نویسد : این مردم رسما" کاردونی نامیده می شدند اما امروزه کورد(کُرد) خوانده می شوند . بعضی از مورخان براین عقیده اند که گوتی ها توسط چند دیکتاتور ظالم رهبری می شده اند اما دلایل قویتری وجود دارد که خلاف این گفته ها را ثابت می کند. آ.ام .دیاکونوف در کتاب تاریخ کمبریج برای ایران(( The Combridge History of rIranr ))به این نکته اشاره دارد که گوتی ها توسط چندین تن از رئیس قبیله که برای مدت معینی انتخاب می شدند ، رهبری می شده اند. پس اگر فرض را بر اساس گفته ی دیاکونوف بگیریم ؛ این قبیله ی چادرنشین (گوتی ها ) الگوئی برای مردم جهان در شیوه دمکراسی و روش حکومت داری بوده اند.

شکی در این نیست که مادها بعدها به سوی شرق زاگرس مهاجرت کرده و توانستد که قبایل آن منطقه را نیز با خود همراه کرده و اصول دمکراسی همراه با فنون نظامی را به آنها بیاموزند ؛آنها توانستند ملتی پیشرفته را از آن قبایل بوجود آورند که در حدود سال 727 ق.م قلمرو خود را از یونان تا تهران گسترش دهند. با مطالعه کتابهای تاریخی و با در نظر گرفتن تفاوتهای جزئی حاصل ذگذر زمان ؛ می توانیم بگوییم ملتی که امروزه کُرد نامیده می شود ریشه ی خود را باید در قوم ماد جستجو کند . بر سر این موضوع که کُردها نوه ی مادها هستند یا نه بحثهای زیادی میان محققین انجام گرفته است اما هیچ دلیلی بر رد این ادعا وجود ندارد . دار ماتیستای مورخ در کتاب مطالعه ایرانیها ( Iranian Stadies ) از این نظریه دفاع می کند ؛آرنولد ویلسن هم در کتاب "میزوپوتامیا برخورد آرمانها" چنین می گوید : ملت کُرد نوه ی واقعی مادها و زبانشان یکی از زبانهای غرب ایران می باشد ، همچنین پرفسور سایی در کتاب " تاریخ جهانی مورخ " ( s History of The World،Historian ) به این نتیجه می رسد که مادها به جز کُردها نبوده اند و زبانشان نیز جزه زبانهای هند واروپایی می باشد . ولادیمیر مانیروسکی نیز در مطلبی تحت عنوان کُردها و دایره المعارف اسلامی (The kurdis Encyclopedid of Islamic ) بر این مهر تایید زده است . وای - سلون نیز می گوید: کُردها فرزند مادها هستند . دلایل اثبات این که کُردها فرزندان مادها هستند آنقدر زیاد است که در نزد همه ی این نویسنده ها به عنوان مسئله ی بسیار بدیهی مورد پذیرش واقع شده است بطوریکه به راحتی میتوانیم کلمات کُرد وماد را مترادف هم قرار دهیم و آنها را به جای هم بکار ببریم . لازم به ذکر است که کْردها هم مادها را به عنوان اجداد و نیاکانشان قبول دارند به خاطر اعتقاد به این مسئله است که کُردها شبکه ی تلویزیونی خود را در اروپا با نام میدیا(مادT.V)نامگذاری کرده اند و فرزندانشان را میدیا می نامند .شاعر کُرد ، دلدار هم در شعری میگوید :" ما فرزند مادیم" و این به صورت غیر رسمی به عنوان سرودی ملی در میان مردم کُرد شناخته شده است . همه ی کُردها بدون استثنا در هر جای جهان براین مسئله متفقند . اما متاسفانه کشورهایی که کُردها امروزه در آنها زندگی می کنند مخالف بازگرداندن این اصالت برای کُردها هستند و به نوعی با کُردها رفتار می کنند که گوئی نه تنها مردمی بی هویت و ملت بلکه حتی مردمی هستند که تاریخ و اصالت ندارند . سومریها درباره کُردها چنین نوشته اند : که حرفه ی آنها کشیدن نقشه بر روی اشیایی بوده که از گل ساخته می شده اند. همچنین مهرداد ایزادی پرفسور سابق دانشگاه هاروارد در زمینه خاور میانه در مطلبی تحت عنوان کُردها نیمچه رهبر (The kurds aconcise hand book)چنین می گوید : که “کُردها در آغاز به دامداری و کشاورزی و استخراج معادن بصورت اولیه و کارکردن با گل مشغول بودند “ واضح است که مادها 6 قبیله بودند و برای یک هدف مشترک با هم متحد شده بودند و از قدیمی ترین ملتهایی بوده اند که سیستم دموکراسی را بعنوان شیوه ای حکومتی برای حکمرانی بر مردم بکار برده اند .

دیاکونوف می گوید ما به این نتیجه می رسیم که در آن روزگار اختلاف و کوته بینی و رفتارهای منفعت طلبانه شخصی بر زندگی همسایه های غربی مادها سایه افکنده بود. ولی مادها به صورت یک قبیله متحد در آمده بودند و یک فرمانده نظامی آنان را رهبری می کرد. دیاکونوف در ادامه میگوید : چنین به نظر میرسد که تقسیم و چند گروه شدن مرحله به مرحله ارزش و اهمیت اجتماعی خود را در میان مادها از دست داده باشد زیرا اگر خلاف این نکته صادق بوده باشد مسلما منابع آشوری اهمیت بیشتری به این مسئله ( تقسیم و چند گروه شدن ) می دادند. قبول این نکته که اتحاد قبیه ای مادها تنها یک لفظ سر زبان نبوده ، بلکه همه کارهای جامعه خود را بر اساس رای و و نظر جمعی انجام می داده اند امر بسیار بدیهی است زیرا زمانی که مانیها و سومریها و حتی حکومت پیرهیتیت در ابتدای راه استفاده از روشها و اصول دموکراسی بودند و در حکمرانی از مشاور و انجمن های ابتدائی استفاده می کردند مادها با موفقیت اولین امپراتروی عظیم را در منطقه ایجاد کردند که حداقل برای مدتی اصول دموکراسی را در جامعه پیاده کرد. احتمال اینکه مادها از مردمان آن سوی زاگرس و یا از گذشته گان خود یعنی گوتیها اصول دموکراسی را آموخته باشند وجود دارد اما شکل گیری جریان هر گونه که بوده باشد مادها این احساس را داشته اند که بسیار لازم و ضروری است با هم متحد شوند و نتوانسته و یا نخواسته اند تنها از راه نظامی و جنگ به اهداف خود برسند علاوه بر این فرصت را برای مردمان اطراف خود نیز فراهم آورده اند تا در اداره مناطقی که در آن زندگی می کنند سهیم باشند . آن قبایل نیز بسیار از این پیشنهاد مادها استقبال کرده اند تا بدین وسیله از دست حملات آشوریان اورارتیان و مانیها که بی رحمانه روستاهایشان را ویران می کردند و جوانانشان را به برده می گرفتند بچه هایشان را زنده زنده می سوزانند و رئیس قبایلشان را پس از دست گیری تکه تکه می کردند در امان بمانند هر چند تفاوت زیادی بین حکومت داری آن روزگار و دموکراسی امروز وجود دارد در همین حال چندین شباهت در ویژگی های دموکراسی آن ایام با امروز وجود دارد . در روزگار ما اگر چه دموکراسی آمریکا دموکراسی بدون عیب و نقص نیست اما قانونی است که پایبند اصولی است که به طور کلی از سوی مردم آمریکا تایید شده و حقوق اقلیتهای خود را رعایت می کند از سوی دیگر مسئولان و مردم را به هم پیوند می دهد . مادها و ماد وپارسهایی که بعد از آنان حکومت را به دست گرفتند شیوه ای همانند گذشتگان خود در حکومت داری در پیش گرفتند . در واقع آنان توانستند شیوه ای را به جهان عرضه کنند که امروزه به قانون ماد و پارسی شهرت دارد . پارسها بعدها (به کمک اکثریت ناراضی ارتشیان ماد- اختلاف با پادشاهشان- و کمک آنان به کوروش که فرزند ماندانا دختر پادشاه ماد- نوه ی پادشاه- که خواهرزاده ی خود مادها بود) هگمتانه (همدان ) پایتخت آن روزگار مادها را اشغال کرده و در سال 550 ق .م به طور مداوم به گسترش قلمرو مادها به طرف جنوب و به طرف بابل ادامه دادند. داریوش یکی از فرمانروایان مشهور امپراتور ماد و پارسی بود که پیوسته پایبندی خود را به قانون نشان می داده حتی زمانی که آن قانون خلاف خواست و نظر وی بوده استي . متاسفانه تجربه دموکراسی با افزایش قدرت حاکمان رو به ضعیفی نهاد. سرانجام با گذشت زمان و کاهش ارزشهای دموکراسی در میان جامعه فضا برای ورود استبداد مهیا شد و حکومتهای استبداد کم کم قدرت را به دست گرفتند . دیاکونوف چنین احتمال میدهد که علل انحلال ارگانهای قدیمی دولت همچون انجمن بزرگان و اجتماعات عمومی و ... راباید ناشی از طمع کاری های فرماندهان نظامی دانست که غنائم بدست آمده از آشوریان را به جای استفاده در حفظ منافع ملی به نفع خود مصادره می کردند . اگر چه در نهایت دموکراسی مادها از هم پاشید اما روزگاری با استفاده از اصولی انسانی بر جهانیان حکومت کرده اند . سئوالی که در اینجا مطرح می شود این است که چه چیزی مادها را در جهان تا این اندازه بزرگ و شهره کرده است ؟ در پاسخ این سئوال می توانیم به دو نکته اشاره کنیم نخست اینکه مادها جنگجویانی شجاع بودند و در سوارکاری شهره بودند و جزء اولین گروهای انسانی بودند که مبارزان جنگجو و شجاع که امروزه پیش مرگ یا (گریلا) نامیده می شوند یعنی افرادی که همیشه آماده نبرد ومرگ هستند برهمین اساس است که آشوریان به مردان نیرومند در میان مادها اشاره کرده اند. دوم اینکه مادها از شیوه ای برای حکمرانی استفاده می کردند که حتی دشمنان را وا می داشت که با آنها ارتباط برقرار کنند به جای آنکه در مقابل آنها بجنگند .

چنین اصولی در میان مادها ایجاد شده بود که مادها را به این باور رسانده بود که نباید تنها از طریق شمشیر و زور برمردم حکومت کنند بلکه قانون باید حرف اول و آخر را در جامعه بزند. دیاکونوف درباره ویژگی های درونی حکومت مادها چنین می گوید که مشهورترین ومهمترین اشخاص حتی مقامی همچو فرماندار شهر باید از طرف نوعی انجمن ملی و بزرگان انتخاب می شد و این افراد از وی حمایت می کردند و او را مورد تایید قرار می دادند تا بتواند حکومت شهر را در دست بگیرد . اصول دمکراسی امروز بسیارمدیون پیشینیان است . هر چند اصول دمکراسی در طول قرون دستکاری شده و تغییر یافته ، اما با وجود این قدرت قانون به عنوان اساس همه ی دمکراسی ها بر روی زمین بدون تغییر مانده است در قرن بیستم تجربه غارتها و ویرانی آشوریان دوباره برای کُردها تکرار شده و آن زمانی است که یورشهای تحت عنوان (انفال ) بین سالهای 1988- 1987 توسط صدام حسین انجام گرفت . کُردها امروز فرصت تازه ای را پیدا کردهاند تا دوباره به عنوان ملتی بزرگ تاثیر خود را بر ملتهای دیگر جهان بگذارند و فرهنگ و تمدن بزرگ خود را به جهانیان معرفی کنند . دست یابی به چنین اهدافی چه در ارتباط با ملتهایی که کُردها با آنها زندگی می کنند ،چه به عنوان حکومتی مستقل مسئله ای است که تنها گذشت زمان آنرا روشن می سازد . اما مسئله ای که هیچ شکی درآن نیست این است که هیچ نیروئی در جهان نیست که بتواند جلوی خواسته های بیش از 40 میلیون انسان را بگیرد و خواسته های آنان را انکار کند. سوالی که مطرح می شود این است که چگونه کُردها جوابی برای فرصت آزادی که امروزه بدست آورده اند را می دهند ؟ از بسیاری جهات کُردها امروز وضعیتی همچو گذشته گان خود در 3000 سال قبل قرار دارند برای موفقیت و دستیابی به اهدافشان باید با هم متحد باشند. کُردها باید چه شیوه ای را به کار گیرند برای حفظ آن آزادی که به دست می آوردند؟ به نظر شما احتمال دارد به سوی دیکتاتوری از نوع قبیله ای یا حزب گرائی برگردند ؟ یا احتمال دارد کسی یا گروهی حکومت کند ؛حکومتی که قدرت تحمل انتقاد را نداشته باشد تنها به علت اینکه قدرت برتر است؟!

منبع انگلیسی مقاله:

Searching for democracy

From media to America

By/dr.stephen Mansfield

And Douglas Layton (1997)

نویسنده: دکتر ستیفن مانسفیلد

ترجمه از انگلیسی به کُردی: رئوف کریم پنجوینی

ترجمه از کردی به فارسی:ئاوات کوردستانی

منبع:مجله ی" سه ر ده م" شماره ی 5

برای رُستم شهر و قبیله

pizele — Mon, 16 Mar 2009 05:08:18 GMT

برای رُستم منش شهر و قبیله، پسر

عموی از دست رفته، "مَلِکی

یاسمی"{رضا یاسمی} عزیز. شخصی

که به خاطر منش پهلوانی و اخلاق

نیکویش، شرم، پاکی، دلاوری و انسان

دوستی اش، بی نظیر بود. او با کوچ و

سفر ابدی خود، فامیل و قبیله و

دوستانش را در ماتم فرو برد. اما خاطره

ی شیرین اش و نیز رفتار و گفتار و کردار

نیکوی اش او را جاودانه کرد.

Vi fiday tîp i Kurdivarît bam

ڤ فدای تیپه کورده ڤاریت بام

fiday izîzi éw nazarît bam

فدای ئزیزی ئێو نازاریت بام

Fiday birrnew i vi new desit bam

فدای بڕنه وه ڤ نه و ده ست بام

fiday arizû new qefesit bam

فدای ئارزوو نه و قه فه ست بام

Xêyallit rûşnay şéwéyl i tarim

خێالت رووشنای شێوه یله تارم

birań şîrîn i new îl dêyarim

براڼ شیرینه نه و ئیل دێارم

Ij qidîm mallgel ö ij mallgel i nû

ئژ قدیم ماڵگه ل وێ ئژ ماڵگه له نوو

Serdeşt, şêyakö, ij teń i Tewpû

سه ر ده شت، سێاکوێ ئژ ته ڼه ته وپوو

Deń i hivar ö şîvas ö rû-rrû

ده نه هڤار وێ شیڤاس وێ روو ڕوو

Birań i delîr “ Millikî ” he kû

براڼه ده لیر، "ملکی" هه کوو

.................................................................................................

...شعری به زبان فارسی برای این عزیز...

رُستم قبیله

از سیاکوه و سردشت

گذشت

و در بهارمالگه ی* دینارکوه

برای همیشه

فرود آمد.

و پژواک شلیک تفنگ اش

جاودانه شد

در دره و کوهستان.

........................................................................................................

*بهارمالگه در زبان کوردی(کُردی)، به معنی منزلگاه بهاری عشایر می باشد.

وضعیت اجتماعی زن در ایران باستان

pizele — Sat, 21 Feb 2009 04:10:18 GMT

تاریخی٬ سیاسی٬ اجتماعی٬ فرهنگی

وضعیت اجتماعی زن در ایران باستان

بی شک وضع اجتماعی زن در هیچ دوره و تاریخی از وضع عمومی آن جامعه مجزا نیست. لذا در مورد وضع اجتماعی و حقوقی زن در ایران باستان از قدیم ترین ادوار تا پایان ساسانیان را باید مورد مطالعه قرار داد. بدون تردید سرزمین ایران یکی از قدیمی ترین و کهن ترین مراکز زندگی بشر بوده است

و اسناد و مدارک در مورد شناسایی وضع زن و همچنین مرد چه در ایران و چه در جاهای دیگر بسیار نارسا و ناچیز است. به طور کلی بررسی نخستین جوامع بشر و ملت ها و اقوام گوناگون فقط به وسیله آثار و وسایل مکشوفه و آنچه از زندگی بشر این دوره به جا مانده امکان پذیر و قابل بررسی است.

در دورانی که شاید بیش از ده هزار سال قبل از میلاد باشد٬ تغییراتی در وضع اقلیمی ایران به وجود آمد. و انسان غارنشین اندک اندک برای خود خانه ساخت. در این دوران کانون خانواده مرکز قدرت قبیله بود. چون زن هم در خانه و هم در بیرون از خانه با مرد در کار تولید و رفع حوایج زندگی معاضدت و همکاری داشت٬ و از طرفی تولید و مثل و بچه زاییدن و استمرار نسل به طور فطری و طبیعی بر عهده او بود لذا ارزش واهمیت زن نسبت به مرد فزونی یافت و تعادل قدرت را به سود زن متمایل ساخت.

ویل دورانت درباره این دوران می نویسد: « در این دوران؛ یعنی دوره مادرشاهی؛ حق فرمانروایی؛ حق قضاوت ؛ حق اداره امور خانواده ؛ و توزیع خورد و خوراک و آنچه زندگی بشر وابسته به آن بود ؛ همه در دست زن بوده است؛ مرد به شکار حیوانات می پرداخت؛ و از جنگل ها و مزارع مواد خوراکی به دست می آورد که آن را در اختیار مادرشاه می گذاشت تا بین افراد قبیله توزیع نماید. اختلاف نیروی بدنی که امروز بین زن و مرد مشهود است در آن رزوگار قابل ملاحظه نبود. این اختلاف نیروی جسمانی بعدها از لحاظ شرایط زندگی و محیط زیست پیدا شد. زن در این دوران از حیث بلندی قامت و نیروی جسمانی نه تنها دست کمی از مرد نداشت؛ بلکه به مقتضای طبیعت موجود کاملا نیرومند بود که می توانست ساعتهای درازی را به کارهای دشوار بپردازد؛ و به هنگام حمله دشمن به خاطر فرزندان و عشیره و قبیله تا سر حد مرگ مبارزه کند.»

دکتر گیرشمن ضمن بحث پیرامون انسانهای ماقبل تاریخ در ایران؛ از نقش زنان در پیدایش تمدن بدوی و ابتدایی آن روزگارسخن می گوید و می نویسد: « در این جامعه ابتدایی وظایف سنگین به عهده زن گذاشته شده بود. در نتیجه عدم تعادلی بین وظایف مرد و زن ایجاد شد و زن دارای مقامی برتر نسبت به مرد گشت». نگهداری آتش ؛ نگهبانی خانه ؛ تهیه و پخت غذا ؛ ساختن ظروف سفالی ؛ نگهداری فرزندان باعث اولویت زن نسبت به مرد شد و اداره کارهای قبیله به دست او افتاد. در عین حال سلسله انساب خانواده به نام زن خوانده می شد. این نحوه اولویت و تفوق زن بر مرد به صورت عصر مادر شاهی در فلات ایران شروع شد؛ و همین سیستم که یکی از خصایص ساکنان ایران بود بعدها در آداب آریاهای فاتح٬ وارد شد.

علاوه بر رهبری اقتصادی و اجتماعی مقام روحانیت نیز از امتیازات زن بود؛ و ایرانیان مانند همسایگان خود مذهب مادرخدایی داشته اند و در نواحی مختلف ایران پرستش الهه مادر رواج داشت. در میان ابزار و اشیا فراوانی که در لرستان کشف شده؛ مجسمه ای پیدا شده که سر زنی را تمام رخ نشان می دهد. گیرشمن احتمال می دهد که این زن رب النوع اقوام آسیایی است که از آسیای صغیر تا شوش مورد پرستش بوده است و احتمال دارد پرستش ایزد بانوی آناهیتا که بعدا در ایران رواج یافت از اینجا سرچشمه گرفته باشد. چون یکی از کهن ترین تمدن های اولیه بشری تمدن ایلام در غرب فلات ایران است بی مناسبت نیست که از تمدن ایلام نیز سخنی به میان آید. تا قبل از حفریات شوش اطلاعات در مورد تمدن و سوابق تاریخی ایلام سخت محدود بود. مساعی دیولافوآ و دمورگان و سایر مستشرقین موجب کشف و احیای تاریخ و تمدن ایلام گردید.

در حدود چهار هزار سال قبل از میلاد در سرزمینی که شامل خوزستان؛ لرستان؛ پشتکوه؛ و کوه های بختیاری است٬ حکومت ایلام رشد و تکامل یافت. مردم ایلام دولت خود را آنشان یا انزان می خواندند و خط میخی را که دارای سیصد علامت بود و با خط سومری ها شباهت داشت به کار می بردند. مجسمه ملکه ایلام معرف وضع اجتماعی زن در آن روزگار است. این مجسمه اکنون در موزه لوور پاریس است(نگاره ۱). به نظر باستان شناسان این ملکه بر اقوام آریایی که در نواحی ایلام و کوه های زاگرس تا حدود کرمانشاه می زیسته اند٬ فرمانروایی داشته است و یکی دیگر از کهن ترین محله های زندگی مردم و تمدن های مکشوفه در حدود « سیالک » کاشان است که در حفریات و کشفیات نیز آثار متعددی از تمدن دوران مادرشاهی به دست آمده است. با به دست آمدن مقدار زیادی دوک نخ ریسی در ناحیه سیالک کاشان معلوم میشود که زنان ایران در حدود چهار هزار اسل قبل از میلاد به کار نساجی می پرداخته اند. همچنین با پیدا شدن مقدار زیادی آلات زینتی از قبیل گردن بند و دست بند و انگشتر که از صدف یا گل یا سنگ می باشد؛ محقق شده حس زیباشناسی نیز در زنان آن زمان به شدت رایج بوده است.

در این دوران که یکی از دوره های درخشان مادرشاهی در ایران است؛ خانه سازی با خشت خام رواج داشت؛ و نقش و نگار روی دیوار به دست زنان انجام می گرفت. در این دوران نه تنها زن در کارهای اجتماعی نقش اساسی و تعیین کننده داشت؛ بلکه در عین حال با رقص های مذهبی که جنبه هنری نیز داشت؛ به زندگی شور و نشاط و سرور می بخشد. این رقص ها گاهگاهی به صورت دسته جمعی در می آمد و مردان هم در آن شرکت داشتند. از این دوران نقش و تصاویری به جا مانده که موید این ادعا ست. مثلا یک قطعه ظرف گلی که از سیالک کاشان به دست آمده٬ ‌چند زن را در حال رقص های مذهبی نشان می دهد که با آهنگ مخصوص و حرکات زیبا رقص را اجرا می کنند (نگاره ۲).

در نقاط دیگر ایران مثل تپه های فارس در تخت جمشید ؛ و تپه ارسنجان و حفاری های چشمه علی در شهر ری و حفاری شوش آثاری از این قبیل به دست آمده که گاهی زنان را با لباس های زیبا در حال اجرای رقص می بینیم و نمونه این رقص ها هنوز در قسمت های جنوبی و مرکزی و غربی ایران متداول است. در حفاری های باستانی مجسمه هایی از زنان به صورت شاهزاده ؛ ملکه و الهه کشف شده که معرف وضع اجتماعی زن در آن روزگاران است.

وضع اجتماعی و حقوقی زن از مهاجرت آریاها به ایران تا دوران هخامنشی

به عقیده دکتر گیرشمن؛ در آغاز هزاره اول قبل از میلاد ؛ دو واقعه مهم و غیر مرتبط روی داد که در حیات اجتماعی ملل آسیای غربی تاثیر فراوان داشت. اول مهاجرت اقوام هندواروپایی به هند و ایران و اروپاست و دیگر کشف و استعمال آهن کوهستان های شمالی و شرقی آسیای میانه که شمال و مشرق و مغرب ایران را در بر میگیرد؛ در دوران ما قبل تاریخ گذرگاه اقوام آریای به سایر نقاط گیتی بود. در این ناحیه نژاد آریایی به سر میبرد که قدرت فکری و معنوی خود را بارها نشان داده بود. آریایی های ایران به طوایف و قبایل متعددی تقسیم میشدند که مهمترین آنها مادها در غرب و پارسی ها در جنوب بودند. پارتها در خاور ایران نیز از نژاد آریایی بودند. قوم ماد روابط نزدیکی با تمدن پیش رفته بین النهرین داشت و فرهنگ و تمدن آنها تا جنوب روسیه و ترکمنستان می رسید.

تا صد سال پیش برای نوشتن تاریخ ماد٬ جز نوشته های مورخین یونانی چیزی در دست نبود. ولی از یک قرن در نتیجه تلاش باستان شناسان هزاران سند کتبی و آثار ارزنده تاریخی از زیر خاک به دست آمده است. با اینکه این آثار مستقیما مربوط به تاریخ ماد نیست؛ و از تاریخ بابل و آشور و دیگر کشورهای شرق نزدیک حکایت میکند؛ باز کم و بیش در روشن کردن تاریخ ماد موثر اشت؛ زیرا مادها تنها قبیله آریایی بودند که در سایه اتحاد٬ امپراتوری بزرگ آشور را برای همیشه شکست دادند؛ و اقوام و قبایل بسیاری را از قید اسارت آنان رهایی بخشیدند. پس از استقرار سلسله ماد در مغرب ایران اندک اندک رژیم مادر شاهی جای خود را به رژیم پدرشاهی داد. معذلک فعالیت کشاورزی با زنان بود؛ و مردان برای زنان اهمیت ويژه ای قايل بودند. پس از مادها نوبت به سلسله هخامنشی و پارس ها می رسد که بنیانگزار آن کورش بزرگ است. به طوری که می دانیم؛ ملکه ماندانا مادر کوروش و دختر آستیاک؛ آخرین پادشاه ماد تاثیر انکارناپذیری در انتقال قدرت به پسرش کوروش داشت. در دوران مادها؛ زن به ریاست قبیله و نیز قضاوت می رسید؛ هنوز بقایای از سیستم مادر شاهی وجود داشت.

دیاگونف در تاریخ ماد می نویسد دوران مادرشاهی با انقراض سلسله ماد به پایان رسید و در حکومت هخامنشی زن و مرد از حقوقی برابر و یکسان برخوردار بودند. بنا به گفته دیاگونف؛ که او باز از قول کتزیاس؛ مورخ یونانی نقل میکند؛ دختر و داماد پادشاه در حکومت ماد میتوانستند قانونا مانند پسر وارث سلطنت او باشند. در جامعه مادها هنگامی که سیستم پدرشاهی جانشین مادرشاهی گشت؛ مقام اجتماعی زن و حقوق او در خانواده همچنان محفوظ ماند؛ فقط تا حدی از اختیارات فوق العاده زن کاسته شد.

طبق تحقیقات باستان شناسان لباس زن مادی با اختلاف اندکی شبیه پوشاک مردان بوده است و حجاب نداشتند. همانطور که در بالا گفته شد؛ دختر و داماد پادشاه می توانستند وارث تاج و تخت او باشند. چون آستیاک فرزند پسر نداشت؛ قانونا سلطنت ماد حق شاهزاده ماندانا بود؛ و این امر همانطور که گفته شد؛ در انتقال قدرت به کوروش موثر بود. ماندانا مدرسه و گروه های پارس را بنیان نهاد که در آن عده زیادی از پسران پارسی همسن و سال کوروش ؛ تیراندازی ؛ اسب سواری و فنون نبرد را می آموختند. گذشته از این ماندانا به کوروش آموخت که حق چیست و نا حق کدام است. شاید احترام فوق العاده ای را که کوروش نسبت به مادرش ماندانا رعایت میکرد؛ به پاس داد و عدالتخواهی بود که از او آموخته بود. به طوری که پلوتارک می نویسد مهم ترین عامل پیروزی کوروش بر آستیاک زنان بودند. مسلما تعالیم مزدایی که زنان و مردان را یکسان می نگرد؛ و فرقی بین آنان قائل نیست؛ در ارتقا مقام و شخصیت زن در ایران باستان اثری انکار ناپذیر داشته است. در دین زرتشت؛ هر انسانی که از دانش و نیکی برخوردار باشد؛ محترم است. بنا به معتقدات زرتشتی؛ در آغاز آفرینش به خواست اهورامزدا؛ در مهر روز مهرماه دو ساقه ریواس به هم پیچیده از زمین سر براوردند و گیاه کم کم از صورت گیاهی به صورت دو انسان درآمدند که در قامت و صورت شبیه هم بودند؛ یکی مذکر به نام « مشیه» و دیگری مونث به نام «مشیانه».

در کتاب « بندهش » فصل ۱۵ آمده است: « آنگاه اهورامزدا روان را که پیش از پیکر آفریده بود در کالبد مشیه و مشیانه بدمید و آنان جاندار گشتند. پس به آنان گفت شما پدر و مادر مردم جهان هستید. شما را پاک و کامل بیافریدم. هر دو اندیشه و گفتار و کردار نیک به کار بندید؛ و دیوان را پرستش مکنید. پس مشیه و مشیانه از جای خود به حرکت آمدند٬ و خود را شستشو کردند٬ و نخستین سخنی که بر زبان راندند این بود اهورامزدا یگانه است. او آفریننده ماه و خورشید و ستارگان و آسمان و آب و خاک وگیاهان جاندارنست». چنانچه ملاحظه میشود؛ در دین مزدیسنی که معتقدات زرتشتیان بر آن نهاده شده است زن و مرد هر دو از یک ریشه تکوین می یابند با هم از زمین سربر می دارند و یکسان رشد می کنند و اهورامزدا با آنان بیکسان و با یک زبان سخن می راند و دستور واحدی برایشان مقرر می فرماید. آن دو پس از اقرار به یگانگی اهورامزدا نخستین سخنی که به زبان می رانند این است « هر یک از ما باید خشنودی و دلگرمی و محبت و دوستی دیگری را فراهم کند.» از این گفتار برمی آید که در دین زرتشت هیچ یک از زن و مرد را به یکدیگر تفوق و امتیازی نیست٬ و آن دو از نظر آفرینش و خلقت یکسان و برابرند. شخصیت زن در دین زرتشت نه تنها در آغاز جهان با مرد برابر است بلکه در پایان نیز با مرد یکسان و برابر است. بنا به معتقدات دینی زرتشتیان هنگامی که « سوشیانت» موعود نجات بخش آخرالزمان از شرق ایران و حوالی دریاچه هامون ظهور می کند از هر گوشه ایران پاکان و دینداران به او می پیوندند. تعداد آنان سی هزار نفر است که نیمی از آن مرد و نیمی دیگر زن خواهد بود.

عظمت مقام زن را در آیین زرتشت از اینجا می توان دانست که بنا به معتقدات زرتشتی از شش امشاسپند دین زرتشت٬ سه امشاسپند ضمیر مذکر و سه امشاسپند ضمیر مونث دارند. سه امشاسپند مذکر عبارتند از:

۱- بهمن یا وهمن یا وهومن که به معنای خرد کامل است.

۲- اردیبهشت یا اشاوهیشتا که به معنی نظم و بهترین راستی و هنجار و قانون و سامان آفرینش است.

۳- شهریور یا خشتروییریه که به معنی حکومت بر خویش٬ خویشتن داری٬ و شهریاری آسمانی است.

۴- اسفند یا سپندارمزد که مظهر مهر و محبت و عشق و باوری و موکل بر زمین است.

۵- خرداد یا اروتات که نمودار کمال٬ رسایی؛ شادی و خرمی و موکل بر آبهاست.

۶- امرداد یا امرتات که مظهر جاودانگی و بی مرگی است؛ همچنین تعدای از ایزدان مذاهب زرتشت که در مرتبه پایین تری از امشاسپندان هستند(امشاسپند ملک؛ و ایزد فرشته) ضمیر مونث دارند.مثلا پس از درگذشت انسان در سپیده صبح چهارم؛ در سر پل چینوت؛ مهر و سروش و رشن از روان درگذشته درباره اعمال و کارهای او پرسش می کنند. مهر ایزد و سروش ایزد از ایزدان مذکر؛ و رشن ایزد از ایزدان مونث است. همچنین ایزد دینا که به معنی وجدان و دین است؛ با رشن ایزد همکاری دارد.

ایزد چیستا که به معنی دانش و خرد است نیز مونث است. زرتشت از این ایزد بارها کمک طلبیده است. دیگر از ایزدان مونث اشی است که فرشته دهش و بخشایش و آسایش است. و زرتشت در گاتها او را چنین ستوده است: « جهان از او راه رسم خداپرستی گرفت و اهریمن راه عزیمت گزید». در ایران باستان زرتشتیان زناشویی را تنها به منظور رفع حوایج جسمانی و جنسی انجام نمی دادند. بلکه برای آن هدف و آرمانی بسیار عالی و مترقی داشتند. این هدف فراهم کردن وسایل پیشرفت معنوی و غلبه نهایی نیکی بر بدی بود. تعالیم زرتشت بشر را در راه رسیدن به عالیترین مدارج روحانی یعنی فراهم نمودن و تسریع ظهور سوشیانت و غلبه نیکی بر بدی هدایت می کند. هدف از زناشویی مشارکت در نهضت بزرگ روحی است که در بیشتر ادیان الهی به بشر وعده داده شده است.

بنابراین؛ زناشویی در دین زرتشت عملی مقدس و ستایش انگیز است که از هر گونه تحقیر و تبعیض و نابرابری به دور است. به قول گیگر از خصوصیات موقعیت حقوقی زن و برابری او با مرد در دین زرتشت آن است که همانطوری که مرد پس از زناشویی به لقب « نمان پیتی » یعنی سرور و کدخدای خانه ملقب می گشت؛ زن نیز از زناشویی به لقب « نمانوپیتی » یعنی نور و فروغ خانه ملقب می گشت به عبارت دیگر مرد کدخدای و زن کدبانوی خانه بود. به قول همین دانشمند بزرگ آلمانی؛ و نویسنده کتاب « تمدن ایرانیان خاوری» زن پس از ازدواج در صف همسری شوهر قرار می گرفت؛ نه در ردیف اموال و یا از تابعین او. به عبارت دیگر زن کنیز و برده مرد نبود٬ بلکه همسر و همدل و همراه مرد بود و در کلیه حقوق با مرد بربار و در جمیع امور با او شریک به شمار می آمد.

کریستن سن؛ خاورشناس بزرگ دانمارکی می گويد: « رفتار مردان نسبت به زنان در ایران باستان همراه با نزاکت بود. زن چه در زندگی خصوصی و چه در زندگی اجتماعی از آزادی کامل برخوردار بود. در مورد آزادی در ازدواج هیچ چیزی مستندتر و موجه تر از رفتار خود زرتشت نسبت به دختر کوچکش پروچیستا نیست. زرتشت به دختر کوچکش پروچیستا می فرماید: « پروچیستا من جاماسب را که مرد دانشمندی است( وزیر گشتاسب و منجم و ستاره شناس معروف زمان) برای همسری تو برگزیدم؛ تو با خرد مقدس خود مشورت کن و ببین که آیا او را لایق همسری خود می دانی یا نه؟ در بند ۵ گاتها زرتشت خطاب به همه پسران و دختران جوان می گوید « ای دختران شوکننده و ای دامادان اینک شما را می آموزم و آگاه می کنم٬ پندم را به خاطر بسپارید٬ و برابر اندرزم رفتار کنید تا در زندگی سعادتمند نائل گردید. هر یک از شما باید در پیمودن را زناشویی و مهرورزی و پاکی و نیکی بر دیگری سبقت جویید٬ زیرا تنها بدینوسیله می توان به یک زندگی سراسر شادی رسید.»

به طوری که می بینیم در زندگی زنان و مردان پارسا یکسان مورد خطاب قرار میگیرند. پس از مرگ نیز به روان و فروهر هر دوی آنها یکسان درود فرستاده می شود. در یشت ها آمده است: « فروهر همه مردان و زنان نیک را می ستاییم. در فصل ۳۸ یسنا آمده است: « ای اهورامزدا زنان این سرزمین را می ستاییم و زنانی که آیین راستی و نیکی برخوردارند.» در فروردین یشت؛ که طولانی ترین یشت اوستا است؛ بر فروهر زنان و مردان نیک جهان یکسان درود فرستاده شده است. زن زرتشتی در قرن اولیه ظهور زرتشت و نیز در زمان هخامنشیان از بیشترین حقوق متعالی برخوردار بود و یکی از درخشان ترین ادوار تاریخی خود را می گذاراند. همانطور که گفته شد نمونه کامل آن ماندانا مادر کورش بود؛ که بارها کوروش به وجود او افتخار کرده است و حضور زنانی از قبیل آتوسا؛ پانته آ؛ رکسانا ؛ آرتمیز؛ و غیره نمودار حضور فعال زن ایرانی در این دوران است و مشارکت همه جانبه زنان در این عصر چشمگیر است. از حفریات و کشفیات باستان شناسی که در تخت جمشید به عمل آمده٬ الواحی به دست آمد که نشان می دهد در ساختمان تخت جمشید عده زیادی از زنان مانند مردان مشارکت داشته و حقوق و مزایای جنسی از قبیل نان و شراب و غیره؛ مطابق مردان دریافت داشته اند. این الواح هم اکنون در موزه های جهان ضبط است.

پس از شکست هخامنشیان وضع اجتماعی زن ایرانی تغییر کرد و قوس نزولی را پیمود. زیرا در زمان سلوکیدها؛ زنان و دختران زیادی از یونان در ایران زندگی می کردند؛ و چون در یونان زن از تساوی حقوق با مردان برخوردار نبود. لذا در وضعیت و سرنوشت زن ایرانی نیز تاثیر نهاد. می دانیم که در دیانت زرتشت ازدواج بر پایه تک همسری است٬‌ هیچ مرد زرتشتی حق ندارد با داشتن زن؛ زن دیگر انتخاب بکند. لکن تعداد زیادی از این زنان و دختران یونانی به صورت معشوقه مردان ایرانی درآمدند که به طور قطع از استحکام بنیان خانواده ایرانی کاست. برخی از این زنان به صورت عقد مهلت دار با مرد ایرانی به سر می بردند و برخی دیگر نیز با روابط آزاد با مردان ایرانی حشر و نشر داشتند.

در زمان اشکانیان گرچه زن ایرانی تا حدی موقعیتش تحکیم شد؛ ولی به هر حال حکومت سلوکیدها و تاثیرات ناشی از آن و نفوذ هلنیسم اثر خود را گذاشت. از طرفی در دوران پارتها یا اشکانیان به علت گستردگی قلمرو پارتها طوایف و اقوام و ملل گوناگون در امپراتوری وسیع اشکانیان می زیستند که هر یک آداب و رسوم و سنن مخصوص به خود داشتند و طبیعتا این دگرگونی در وضعیت زن و خانواده ایرانی اثربخش بود.

در زمان ساسانیان که دین زرتشت اهمیت اولیه خود را بازیافت و سیستم حکومت نیز به طریق موبد شاهی اداره می شد؛ زن ایرانی تحت تعالیم مذهب زرتشت باز حقوق و امتیازاتی را به دست آورد. عصر ساسانیان به قول دارمستتر؛ نه تنها از لحاظ تاریخ ایران؛ بلکه برای تمام جهان واجد اهمیت است. از کارنامه اردشیر بابکان اینطور برمی آید که شخصیت زن از همان آغاز کار ساسانیان محترم شمرده می شد؛ و هیچکس حتی پادشاه نمی توانست به میل و دلخواه خود زنی را مورد آزار قرار دهد. به طوری که از الواح و مدارک و اسناد این دوران برمی آید زن از موقعیت خاصی در دوران ساسانیان برخوردار بوده است. مادر شاپور دوم نزدیک به بیست سال یعنی از پیش از تولد شاپور تا موقعی که او به سن رشد قانونی رسید؛ امور مملکت را با موبدان بزرگ اداره می کرد. در پندنامه آذرباد مهر اسپند به پسر خود اینطور می گوید: « اگر تو را فرزندی است؛ خواه دختر و خواه پسر او را به دبستان بفرست تا با فروغ خرد و دانش آراسته گردد و نیکو زندگی کند».

زن در مذهب زرتشت از لحاظ مذهبی می توانست تا درجه زوت برسد. این امر مسلما مستلزم فراگرفتن علوم بایسته دینی بوده است. در « ماتیکان هزار دادستان» آمده است که روزی چند زن راه را بر یکی از قضات عالیمقام می گیرند؛ و از او مسایلی را سوال می کنند. قاضی مزبور به همه سوالات به جز یکی پاسخ می دهد. بلافاصله یکی از زنان می گوید جواب این سوال در صفحه فلان از فلان کتاب است. این موضوع می رساند که زن در عهد ساسانیان حتی بر مسایل مشکل حقوقی نیز احاطه داشته است. بارتلمه مستشرق معروف آلمانی که کتاب « حقوق زن در زمان ساسانی» را نگاشته؛ مطابق مندرجات آن؛ دختر در انتخاب همسر آزاد بود و اجباری نداشت مردی را که پدرش برای او در نظر گرفته به همسری قبول کند و پدر حق نداشت او را از ارث محروم نماید؛ و یا تنبیه دیگری درباره اش اعمال دارد.

فصل ۱۹ از کتاب ماتیکان هزار دادستان در بند ۳ و ۴ می گوید: « دختران را بدون رضایت خودشان نمی توان به ازدواج مردی درآورد.» در بند ۲۹ از فصل ۲۸ همین کتاب می گوید: « پسران و دختران پس از ازدواج در پرداخت قروض و دیون پدر و مادر متوفی خود سهیم و شریکند» ؛ و از این فتوا اینطور استنباط می گردد که دختران نه تنها در حقوق بلکه در تکالیف و مسئولیت ها نیز در ردیف پسران خانواده بوده اند. قانون خانواده حق نظارت مرد را در خانواده تعیین کرده بود و مرد وظیفه داشت که همسر و فرزندان خود به خوبی و مهربانی رفتار کند. پدر و مادر و فرزندان در برابر یکدیگر مسئولیت مشترک داشتند. اگر کسی اموال خود را به اشخاص بیگانه می بخشید و وارثین قانونی خود را محروم می کرد؛ این عمل قانونی نبود؛ و تنفیذ نمی شد. پس از درگذشت پدر خانواده حق ولایت با مادر بود؛ و ریاست خانواده به او تفویض می گشت. در صورتی که بین طرفین طلاق و جدایی صورت میگرفت؛ زن می توانست مهریه مطالبه کند؛ و مادام که شوهر اختیار نکرده و درآمدی از خودش نداشت؛ همسر سایق باید نفقه او را بپردازد. بارتلمه بر بنیاد کتاب ماتیکان هزار دادستان درباره حد نصاب ارث چنین می نویسد: « تقسیم ارث در حقوق ساسانی پس از درگذشت پدر خانواده به این ترتیب بود که زن و پسران هر یک سهم مساوی از ارث داشتند. دختران در صورتی که ازدواج کرده و از خانه پدر جهیزیه به خانه شوهر برده بودن نصف؛ و در غیر این صورت مطابق برادران ارث می بردند. مطابق قوانین اوستا:

۱- زن حق مالکیت داشته و می توانسته دارای خود را مستقلا اداره کند.

۲- زن می توانسته ولی و یا قیم و نگهدار فرزندان خود باشد.

۳- زن می توانسته مطابق قانون از طرف شوهر خود وارد محاکمه شود؛ و به نام او امور را اداره نماید(در صورت بیماری شوهر)

۴- زن می توانسته از شوهر ستمگر و بدرفتار خود به دادستان شکایت کند و سزای او را بخواهد.

۵- شوهر حق نداشته است بدون اجازه زنش دخترخود را شوهر دهد.

۶- در دادگاه گواهی زن پذیرفته می شد.

۷- زن می توانسته است داور یا وکیل شود.

۸ – زن می توانسته وصی قرار گیرد و تمام اموال خود را وصیت کند.

همچنین اوستا برای دختر و پسر از حیث تعلیم و تربیت هیچ فرقی قایل نیست و در هوسپرم نسک آمده: « رای اهورامزدا٬ به من فرزندی عطا کن که بتواند از عهده انجام وظایفش برآید و مسئولیت خود را درباره خانه و خانواده و شهر و کشور احساس کند( دختر یا پسر مطرح نیست).

آینه تمام نمای خصایص و روحیات و اعمال و نحوه زندگی و شخصیت باطنی و آرزوهای مردم ایران باستان است و می تواند ما را در این راه رهنمون باشد. همانطور که در صحنه های پر حادثه و حماسه ساز آن مردان بزرگی چون کاوه٬ و رستم و اسفندیار و سیاوش و سهراب و کیخسرو را می بینیم٬ با زنان دانا و خردمنی چون فرانک و سیندخت و گردآفرید و رودابه و تهمینه و کتایون و فرنگیس و کردیه و پوراندخت و آزرمیدخت و ..... روبرو می شویم که با کیاست و فراست و خرد و چاره گری کارهای بزرگ و خلاقه ای را انجام داده ؛ و حتی گاهی چراغی فرا راه مردان بوده اند.

آنچه فردوسی در شاهنامه به نظم آورده است؛ تخیلات و رویاهای شاعرانه نیست. بلکه تمام روایات و اخبار تاریخ کهن ایران است که سینه به سینه حفظ شده و یا کتابت گردیده و سرانجام به دست فردوسی رسیده؛ و این حماسه سرای بزرگ علیرغم محدویت و قضاوت نادرست و افکار کوته بینانه ای که در قرون سوم و چهارم هجری در مورد زنان معمول یا درایت و امانت داری ستایش انگیزی همان اخبار و روایت و شنیده ها را که درباره زن عهد باستان به دستش رسیده و نمودار ارج و اهمیت زن ایرانی در آن دوران است؛ با زبان شعر بازگو نموده؛ و نقش اجتماعی و موقعیت زن را آنچنان که در ایران قبل از اسلام بوده ؛ معرفی کرده است.

............................................

منبع:سایت جامعه شناسی ایران

تبریک به عشق از دست رفته!!!!

pizele — Mon, 16 Feb 2009 01:44:18 GMT

روز"والنتاین" و "سپندارمذگان"، روز عشاق را شادباش و تبریک می گویم به

تو٬ ای عشق رفته از دست!

Vi gerd i yek

pizele — Mon, 29 Dec 2008 04:22:18 GMT

شعر(ترانه)ی کوردی، گویش گورانی(شاخه ی ایل کورد، لهجه ی ناصرعالی)

Bêya ij déri bar kirêm

vi gerd i xwemo işq birêm

Vi gerd i yek pémo bünêm

terk i dilldarî nekirêm

ترجمه:

بیا تا از اینجا کوچ کنیم / ببریم به همراه خود عشق را

با هم پیمان ببندیم / هرگز ترکِ دلداری نکنیم.

……………………………………………………………………

قدرت کاوا Kava

.........................................................................................................

آهنک کوردی"نازێ" با صدای خواننده ی خوش صدای کورد- آلیشان- تقدیم به دوست عزیز لیلی ناز .

http://kurdishvideo.eu/music/alisan/Naze%20kurdi.mp3

و این بار آهنگ و ترانه ی" نازێ نازێ" با صدای خواننده ی بزرگ و نامدار

کورد - دکتر " شوان پَروَر" .

http://kurdishvideo.eu/music/siwanperwer/Naze.mp3